दोलखा । आज मंसिर लागेपछि भक्तजनहरूका बीच ‘ठूलाे एकादशी’ भनेर चिनिने हरिबोधिनी एकादशी पर्व उल्लासपूर्वक मनाइँदैछ। यस दिन भगवान् विष्णु चार महिनाको योगनिद्राबाट जागरण हुने धार्मिक विश्वास रहेको छ। आषाढ शुक्ल एकादशीका दिन सुत्न गएका भगवान् विष्णु आज, कार्तिक शुक्ल एकादशीका दिन, पुनः उठ्ने भएकाले यो दिनलाई हरिबोधिनी वा देवउठनी एकादशी भनिन्छ।
धार्मिक ग्रन्थका अनुसार भगवान् विष्णुले आषाढ महिनादेखि कार्तिक महिनासम्म क्षीरसागरमा विश्राम लिने बताइन्छ। चार महिनासम्म ‘चातुर्मास’का रूपमा मनाइने यस अवधिमा व्रत, पूजा, दान, कथा, कीर्तन र भक्ति कार्यहरूमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने मान्यता छ। आजको दिनलाई विष्णु भक्तहरूले भगवान् विष्णुको उपासना गरी चार महिनाअघि गरेका संकल्पको समापन गर्ने दिनको रूपमा मनाउँछन्।
यस दिन बिहानै स्नान गरी व्रत बस्ने, तुलसी र भगवान् विष्णुको पूजा आराधना गर्ने परम्परा रहेको छ। कतिपय स्थानमा रातभरि जागरण र भजन–कीर्तन पनि आयोजना गरिन्छ। विष्णुका मन्दिरहरूमा विशेष भीड लाग्ने, तुलसी विवाहको तयारी सुरु हुने र धार्मिक वातावरणले गाउँ–शहर गुञ्जिने गर्छ।
नेपालका विभिन्न मन्दिरहरू—विशेषगरी काठमाडौंको विष्णुमती किनार, बागलुङको नारायणस्थान, जनकपुरको राम मन्दिर, पोखराको विष्णु मन्दिरदेखि लिएर दोलखाको भीमेश्वर मन्दिर परिसरसम्म—आज भक्तजनहरूको घुइँचो लाग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
धार्मिक विश्वासअनुसार यो दिन व्रत बस्ने र भगवान् विष्णुको आराधना गर्नेले सबै पापहरूबाट मुक्ति पाउँछन् र मोक्षको मार्ग प्राप्त हुन्छ। यस दिन तुलसी र शालिग्रामको विवाह गर्ने परम्परा पनि छ, जसले विवाह योग्य युवायुवतीको मनोकामना पूरा हुने जनविश्वास पाइन्छ।
हरिबोधिनी एकादशीलाई हिन्दू धर्ममा अत्यन्त पवित्र पर्वका रूपमा लिइन्छ। यस दिनदेखि देवोत्थान पछि शुभ कार्यहरू — विवाह, ब्रतबन्ध, गृहप्रवेश लगायतका कार्यहरू पनि सुरु गर्ने प्रचलन छ।
धार्मिक पुरेत टिका प्रशाद सापकोटा अनुसार, “हरिबोधिनी एकादशीले मानवीय जीवनमा सत्य, संयम र भक्ति जगाउने शक्ति प्रदान गर्छ।”
यसै कारण यो दिनलाई “धर्म र आस्थाको मेलमिलापको महान दिन” पनि भनिन्छ।
