९८ वर्षमा पनि रोकिएन कर्णबहादुरको श्रम, मंसिरको चटारोमा धान थन्क्याउँदै बाँसको बाकरी बुन्दै।
महेन्द्र श्रेष्ठ / दोलखा
दोलखा / उमेरले ९८ वर्ष टेकिसक्दा पनि हातमा सीप, मनमा जाँगर र श्रमप्रतिको सम्मान उत्तिकै छ। भीमेश्वर नगरपालिका–२ का कर्णबहादुर थामी बुढ्यौली उमेरमा पनि बाँसको चुयाबाट बाकरी बुन्दै आफ्नो दैनिकी बिताइरहनुभएको छ। यतिबेला मंसिरको चटारोमा धान भित्र्याउने र थन्क्याउने कामसँगै उहाँको हातमा परम्परागत सीपको निरन्तरता पनि देख्न सकिन्छ।
धेरैका लागि ९८ वर्षको उमेर आराम गरेर बिताउने समय हो। तर कर्णबहादुरका लागि उमेरले काम गर्ने इच्छाशक्तिलाई रोक्न सकेको छैन। उहाँ आफ्नै हातले बाँसको चुया चिर्ने, आवश्यक आकारमा तयार पार्ने र त्यसलाई कलात्मक ढङ्गले बुनेर बाकरी बनाउने काममा सक्रिय हुनुहुन्छ।
मंसिरको व्यस्त समयमा खेतबारीमा धान भित्र्याउने र घरमा अन्नपात सुरक्षित राख्ने चटारो चलिरहेका बेला उहाँको सीप र मेहनतले ग्रामीण जीवनको पुरानो परम्परालाई सम्झाइरहेको छ।
आफ्नो पुर्ख्यौली घर दोलखाको बोसिम्पा रहेको बताउने कर्णबहादुर लामो समयदेखि भीमेश्वर नगरपालिका–२ मा बस्दै आउनुभएको छ। उहाँले आफ्नो सीप र श्रमलाई नै जीविकोपार्जनको आधार बनाउँदै आउनुभएको छ। उहाँको भनाइमा, आफ्नै हातमा सीप भएपछि जीवन चलाउन अरूको भर पर्नुपर्दैन।
बाँसको बाकरी : गाउँघरको उपयोगी परम्परागत सीप
बाँसबाट बनाइने बाकरी ग्रामीण समाजको परम्परागत र उपयोगी सामग्रीमध्ये एक हो। विशेषगरी अन्नपात, तरकारी तथा घरायसी सामग्री राख्न र ओसारपसार गर्न यसको प्रयोग हुँदै आएको छ। स्थानीय स्तरमै उपलब्ध बाँस र चुयाको प्रयोग गरेर हातैले तयार गरिने बाकरी कम खर्चिलो र टिकाउ सामग्रीका रूपमा परिचित छ।
आधुनिक बजारमा प्लास्टिक तथा अन्य कृत्रिम सामग्रीको प्रयोग बढ्दै गए पनि बाँसबाट बनेका सामग्रीको आफ्नै मौलिकता र महत्व छ। यस्ता सामग्रीले स्थानीय स्रोतसाधनको सदुपयोग गर्नुका साथै वातावरणमैत्री जीवनशैलीलाई समेत प्रोत्साहन गर्छन्।
बाँसको बाकरी बुन्ने सीप केवल आम्दानीको माध्यम मात्र होइन, पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको परम्परागत ज्ञान र कलाको पहिचान पनि हो। यस्ता सीपलाई संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न सके स्थानीय स्तरमै स्वरोजगारका अवसर सिर्जना गर्न सकिन्छ।
नयाँ पुस्ताका लागि प्रेरणा
आजको पुस्ता आधुनिक प्रविधि र नयाँ रोजगारीका अवसरतर्फ आकर्षित भइरहेका बेला कर्णबहादुर थामीको कर्मशील जीवनले श्रम, सीप र आत्मनिर्भरताको महत्व दर्शाएको छ। ९८ वर्षको उमेरमा पनि आफ्नो सीपलाई निरन्तरता दिनु आफैँमा प्रेरणादायी उदाहरण हो।
उहाँजस्ता ज्येष्ठ नागरिकसँग पुस्तौँदेखि सञ्चित अनुभव, ज्ञान र परम्परागत सीप छन्। तर नयाँ पुस्तामा यस्ता सीप हस्तान्तरण हुन नसके विस्तारै लोप हुने जोखिम पनि उत्तिकै छ। त्यसैले स्थानीय तह, संघसंस्था र नयाँ पुस्ताले यस्ता सीपको पहिचान, संरक्षण र बजारीकरणमा ध्यान दिन आवश्यक देखिन्छ।
कर्णबहादुरको जीवनले उमेरभन्दा इच्छाशक्ति ठूलो हुन्छ र श्रमभन्दा सम्मानित अर्को सम्पत्ति हुँदैन भन्ने सन्देश दिएको छ। उहाँका हातले बुनेको बाकरीमा केवल बाँसको चुया मात्र जोडिएको छैन, त्यसमा अनुभव, परिश्रम, आत्मनिर्भरता र पुस्तौँदेखिको परम्परागत सीपसमेत गाँसिएको छ।
साँच्चै, उमेरले शरीर थाक्न सक्छ, तर सीप र मेहनतप्रतिको लगाव कहिल्यै बूढो हुँदैन।
