नेपालको समकालीन साहित्यिक जगत अहिले विविधता, मौलिकता र मातृभाषामा सिर्जनात्मक लेखनको उचाइतर्फ अघि बढिरहेको छ। तर पनि, समुदाय–आधारित भाषिक साहित्यलाई निरन्तर र व्यवस्थित रूपमा अघि बढाउने लेखक दुर्लभै भेटिने परिस्थितिमा प्रा. डा. श्याम जोशीद्वारा लिखित दुलाहा (नेवार) भाषाका दुई महत्वपूर्ण कृति सार्वजनिक हुन लाग्नु स्वयंमा एउटा उल्लेखनीय उपलब्धि बनेको छ।
उहाँका समकालीन नयाँ सिर्जना—उपन्यास “खोसु दुपानय निवाःर” र कथा संग्रह “थांसी बोसः”—को लोकार्पण कार्यक्रम छिट्टै हुने तयारी चलिरहेको छ। यस ऐतिहासिक अवसरको प्रमुख आतिथ्य नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानका उपकुलपति श्री विमल निभा रहने पक्का भएको छ, जसले समारोहलाई अधिक गरिमामय बनाउने विश्वास गरिएको छ।
यी दुई कृतिहरू दुलाहा (नेवार) भाषाको गहिरो संरचना, शब्दकोशीय सौन्दर्य र सांस्कृतिक भावनालाई साहित्यिक रूपले उजागर गर्ने उत्कृष्ट प्रयासका रूपमा मूल्यांकन गरिएका छन्। उपन्यास “खोसु दुपानय निवाःर” ले नेवार समुदायको सामाजिक संस्कार, जीवनशैली, भावनात्मक गतिशीलता र परम्परागत मान्यताहरूलाई कथात्मक संरचनामा अत्यन्त जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गर्छ। यस्तै, कथा संग्रह “थांसी बोसः” विभिन्न पात्र, परिवेश र कहानियाँमार्फत समुदायको दैनिक जीवनका सूक्ष्म पक्षहरूलाई कलात्मक ढंगले चित्रण गर्ने अर्को गहन कृति बनेको छ।
मातृभाषामा लेखिएका यस्ता साहित्यिक कृतिहरू केवल मनोरञ्जन वा अभिव्यक्तिको साधन मात्र नभई भाषा, संस्कृति, पहिचान र सामुदायिक इतिहासलाई भावी पुस्तासम्म सुरक्षित राख्ने स्तम्भका रूपमा स्थापित हुन्छन्। दुलाहा भाषामा लेखिने साहित्यिक कृतिहरू अत्यन्त सीमित पाइने अवस्थामै यस्ता महत्वपूर्ण कृतिहरू प्रकाशित हुनु नेवार भाषिक साहित्यको समृद्धि र प्रवर्द्धनमा ठूलो योगदान मानिन्छ।
लोकार्पण कार्यक्रम स्वयंले पनि नेपाली बहुभाषिक साहित्यको मूल्य र महत्वलाई राष्ट्रियस्तरमा पुनः स्थापित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानजस्ता संस्थाको पूर्वाधार, नेतृत्वको साथ र स्वदेशी भाषा–साहित्यप्रतिको प्रतिबद्धता अझ सक्रिय रूपमा देखिँदै गएको यस समयमा, मातृभाषामा सिर्जित कृतिहरू सार्वजनिक हुनु साहित्यिक अभियानकै रूपमा बुझिन्छ।
समुदायलाई आफ्नै भाषामा हेर्ने, बुझ्ने र भविष्यप्रति दृढ बनाउने उद्देश्यले गर्न लागिएको यस समारोहले नेवार समुदाय मात्र नभई सम्पूर्ण नेपाली बहुभाषिक समुदायलाई उत्साहित बनाएको छ। दुलाहा भाषाका नयाँ पाठक, शोधकर्ता, साहित्यप्रेमी तथा सांस्कृतिक अध्ययनमा रुचि राख्ने वर्गका लागि यी कृतिहरू भविष्यमा महत्वपूर्ण स्रोत बन्ने निश्चित छ।
लोकार्पण कार्यक्रमका बाँकी औपचारिक विवरण तथा सहभागितासम्बन्धी सूचनाहरू आयोजक पक्षले चाँडै सार्वजनिक गर्ने जनाएको छ। नेपाली भाषिक विविधताको संरक्षण र प्रवर्द्धनका लागि यस्तो साहित्यिक पहल देशभर स्वागतयोग्य रूपमा हेरिएको छ।
प्रधान सम्पादक
महेन्द्र श्रेष्ठ
