नेवार भाषाका दुई कृतिको भव्य लोकार्पण: स्थानीय भाषा–साहित्य संरक्षणमा महत्वपूर्ण कदम
काठमाडौं
प्रधान सम्पादक महेन्द्र श्रेष्ठ
दोलखा क्षेत्रको स्थानीय भाषा, संस्कृति र साहित्यिक परम्परालाई संरक्षण र विस्तार गर्ने लक्ष्यसहित तयार गरिएको द्वाल्खा नेवार भाषाका दुई महत्वपूर्ण कृतिको आज एक भव्य तथा गरिमामय समारोहका बीच लोकार्पण गरिएको छ। दोलखा साहित्यिक वृत्तमा सक्रिय योगदान पुर्याउँदै आएका स्रष्टा प्रा. डा. श्याम जोशीद्वारा लिखित उपन्यास ‘खोसु दुपानये निबार’ (बादलभित्रको घाम) र कथा सङ्ग्रह ‘थोँसि बोस’ दुबै कृतिले स्थानीय भाषा र साहित्यलाई नयाँ उचाइतर्फ अघि बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।
प्रमुख अतिथि बिमला निभा र प्रकाशक शारदा जोशीको विशेष उपस्थिति
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि बिमला निभा तथा प्रकाशक शारदा जोशीले संयुक्त रूपमा दुवै कृतिको लोकार्पण गर्दै लेखकका प्रयास र भाषागत पहिचान संरक्षणमा भएको योगदानप्रति प्रशंसा व्यक्त गरिन्। उनीहरूले द्वाल्खा भाषामा सिर्जना हुनु नै स्थानीय भाषाको जीवन्तता र समुदायको भावनात्मक सम्बन्धलाई मजबुत बनाउने कार्य भएको बताए।
लेखक प्रा. डा. श्याम जोशीद्वारा विस्तृत परिचय
कृतिहरूको लोकार्पणपछि लेखक प्रा. डा. श्याम जोशीले दुवै कृतिको सिर्जनाप्रक्रिया, पात्र–परिवेश तथा भाषिक विशिष्टता बारेमा विस्तृत जानकारी प्रस्तुत गरे।
उनका अनुसार उपन्यास ‘खोसु दुपानये निबार’ द्वाल्खा समाजको जीवन, संस्कार, संघर्ष तथा समयअनुसार बदलिँदो सामाजिक संरचनालाई कलात्मक रूपमा प्रस्तुत गरिएको कृति हो।
त्यस्तै, ‘थोँसि बोस’ मा यस क्षेत्रका लोक–कथा, सांस्कृतिक व्यवहार, परिवार–सम्बन्ध र सामाजिक चेतना बोकेका विविध कथाहरू समेटिएका छन्।
जोशीका अनुसार मातृभाषामा लेखिने साहित्य नै समुदायको वास्तविक आवाज हो र त्यसलाई पुस्तादेखि पुस्तासम्म जोगाइराख्न साहित्य अत्यन्त महत्वपूर्ण माध्यम हो। उनका भनाइमा, स्थानीय भाषामा सिर्जना गर्नु केवल साहित्यिक काम मात्र नभई सांस्कृतिक दायित्व पनि हो।
वरिष्ठ समालोचक र भाषाविद्हरूको धारणा
कार्यक्रममा आमन्त्रित विशिष्ट विद्वानहरूले कृतिहरूको विषयवस्तु, भाषिक संरचना र साहित्यिक प्रभावबारे गहन मन्तव्य राखे।
वरिष्ठ समालोचक प्रा. डा. दयराम श्रेष्ठले दुवै कृतिमा देखिने कथन–शैली, संरचना र द्वाल्खा भाषाको प्रयोगको प्रशंसा गर्दै जोशीले स्थानीय भाषामा आधुनिक स्वरूपको सिर्जना अघि सारेको बताए।
भाषाविद् प्रा. डा. दानराज रेक्मीले द्वाल्खा भाषाको शब्दावली, रूपविन्यास र सांस्कृतिक विशिष्टताहरूलाई साहित्यमा जस्ताको तस्तै जोगाएर प्रस्तुत गरिएको भन्दै कृतिहरूले भाषा संरक्षणमा शैक्षिक रूपमा पनि योगदान पुर्याउने उल्लेख गरे।
प्राज्ञ अगिब बनेपालीले कृतिहरूले स्थानीय पहिचान, सांस्कृतिक स्मृति र सामुदायिक भावनालाई जोड्ने पुलको काम गर्ने बताए।
रूपा फाउन्डेसनको तर्फबाट विशेष समर्थन
रूपा फाउन्डेसनका संस्थापक, वरिष्ठ इन्जिनियर तथा समाजसेवी आत्मकृष्ण श्रेष्ठले द्वाल्खा भाषाका कृतिहरू निरन्तर रूपमा आउनु सकारात्मक भएको बताउँदै संस्थाले साहित्य, शिक्षा र संस्कृतिको क्षेत्रमा गर्दै आएको गतिविधिलाई अझ विस्तृत बनाउन प्रेरणा प्राप्त भएको बताए।
प्रा. डा. हरिदर्शन श्रेष्ठको स्वागत मन्तव्य
कार्यक्रममा भाषाविद् प्रा. डा. हरिदर्शन श्रेष्ठले स्वागत मन्तव्य राख्दै लेखक जोशीद्वारा द्वाल्खा भाषाको प्रतिष्ठा र साहित्यिक असरलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म चिनाउने प्रयासको उच्च प्रशंसा गरे।
उनका अनुसार स्थानीय भाषाको अस्तित्व बलियो बनाउन समुदाय स्वयं सक्रिय हुनु आवश्यक छ, र यस्ता पुस्तकहरूले भाषालाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउने काम गर्छन्।
कार्यक्रमको समापनमा धन्यवाद मन्तव्य
समारोहको औपचारिक समापनका क्रममा वरिष्ठ साहित्यकार अमरकुमार प्रधानले लेखक, प्रकाशक, अतिथि तथा सहभागी सबैप्रति धन्यवाद ज्ञापन गर्दै द्वाल्खा भाषाको संरक्षणका लागि सामूहिक अभियान चलाउन आह्वान गरे।
उनले साहित्यिक गतिविधिहरूले मात्र भाषाको भविष्य सुरक्षित गर्न सक्ने भएकाले स्थानीय लेखक र संस्थाहरूबीच सहकार्य हुन आवश्यक रहेको बताए।
समग्र निष्कर्ष
यस भव्य लोकार्पण समारोहले दोलखा क्षेत्रको भाषा–साहित्यिक उّت्थानप्रति गरिएको प्रयासलाई उजागर मात्र गरेको छैन, द्वाल्खा भाषामा सिर्जना लेखिनुपर्छ भन्ने सोचलाई पनि दिगो रूपमा स्थापित गरेको छ।
दुवै कृतिको प्रकाशन र लोकार्पणले स्थानीय भाषाको दस्तावेजीकरण, अध्ययन र भावी पुस्तालाई मातृभाषा नछुटोस् भन्ने उद्देश्यमा ठूलो योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
