१९ औं गणतन्त्र दिवस : एक वर्षअघि फर्केर हेर्दा चरिकोटका ती दृश्यहरू।
महेन्द्र श्रेष्ठ
आज फेरि गणतन्त्र दिवस आएको छ । झण्डै दुई दशकअघि नेपाली जनताको बलिदान, संघर्ष र सपनाले ल्याएको गणतन्त्रको उत्सव देशभर मनाइँदैछ । तर १९ औं गणतन्त्र दिवसको अवसरमा मन अनायासै एक वर्षअघि चरिकोटका सडक, चौतारा, कार्यालय र मानिसहरूको अनुहारतर्फ फर्किन्छ । समय त अघि बढ्यो, तर ती दृश्यहरू अझै सम्झनामा ताजै छन् ।
गत वर्ष चरिकोट गणतन्त्र दिवसको रंगमा रंगिएको थियो । बिहानैदेखि बजार क्षेत्र नेपाली झण्डाले सजिएको थियो । सरकारी कार्यालयदेखि विद्यालयसम्म उत्साह देखिन्थ्यो । कतै राष्ट्रगान बजिरहेको थियो, कतै विद्यार्थीहरूको मार्चपास चलिरहेको थियो । वृद्धबृद्धादेखि बालबालिकासम्मको सहभागिताले चरिकोटमा एउटा विशेष ऊर्जा थपिएको थियो ।
तर त्यो दिन केवल औपचारिक कार्यक्रमको दिन मात्र थिएन । त्यो दिन धेरै मानिसका आँखामा विगतका पीडा, संघर्ष र परिवर्तनका कथाहरू पनि झल्किएका थिए । द्वन्द्वका समयमा आफन्त गुमाएका परिवारहरू, आन्दोलनका दिन सडकमा उत्रिएका युवाहरू, लोकतन्त्रका लागि आवाज उठाएका नागरिकहरू—सबैले गणतन्त्रलाई आ–आफ्नो अनुभूतिमा बाँचिरहेका थिए ।
चरिकोटको खुला मञ्चमा भाषण भइरहँदा कतिपय मानिस मौन थिए । उनीहरूको मौनतामा प्रश्न पनि थिए, आशा पनि थिए । “के गणतन्त्रले साँच्चै जनताको जीवन बदल्न सक्यो ?” भन्ने प्रश्न धेरैका मनमा थियो । तर त्यही भीडमा केही अनुहार यस्ता पनि थिए, जसले अझै परिवर्तन सम्भव छ भन्ने विश्वास बोकेका थिए ।
गणतन्त्रले नेपालीलाई बोल्ने अधिकार दियो, आफ्ना प्रतिनिधि रोज्ने अधिकार दियो, गाउँगाउँमा सिंहदरबार पुर्यायो । तर जनताको अपेक्षा अझै धेरै छन् । चरिकोटका सडकमा त्यो दिन देखिएको उत्साहसँगै विकास, रोजगारी, सुशासन र समानताको चाहना पनि स्पष्ट देखिन्थ्यो ।
एक वर्षअघि गणतन्त्र दिवस मनाउँदै गर्दा चरिकोटका केही वृद्धहरूले पुराना दिन सम्झिरहेका थिए । “राजतन्त्रको बेला यस्तो खुलापन कहाँ थियो र ?” भन्ने आवाज पनि सुनिन्थ्यो । अर्कोतर्फ केही युवाहरू भने “अब केवल भाषण होइन, परिणाम चाहिन्छ” भन्दै आफ्ना धारणा राखिरहेका थिए । यही मिश्रित भावना नै आजको नेपाली समाजको वास्तविक चित्र हो ।
आज २० औं गणतन्त्र दिवस मनाइरहँदा फेरि ती दृश्यहरू सम्झना भइरहेका छन् । चरिकोटका सडकमा फहराएका झण्डा, विद्यालयका बालबालिकाको उत्साह, बाजागाजासहित निकालिएको र्याली, अनि सामान्य नागरिकका मनभित्रका आशा र प्रश्न—यी सबै दृश्यहरूले गणतन्त्र केवल राजनीतिक व्यवस्था मात्र नभई जनताको भावनासँग जोडिएको विषय भएको अनुभूति गराउँछन् ।
गणतन्त्र दिवस हरेक वर्ष आउँछ र जान्छ । तर यसले हामीलाई एउटा जिम्मेवारी पनि सम्झाइरहन्छ—शहीदहरूको सपना केवल नारामा सीमित नरहोस्, परिवर्तन जनताको घरदैलोमा अनुभूति होस् । चरिकोटमा एक वर्षअघि देखिएका ती दृश्यहरूले आज पनि यही सन्देश दिइरहेका छन् ।
