दसैँ सकिएको दुई दिनमै भारी वर्षाको पूर्वानुमान, किसानलाई धानबाली जोगाउने चिन्ता
महेन्द्र श्रेष्ठ
शंख ध्वनि अनलाइन
नेपालीहरूको महान् पर्व बडादसैँ सकिएको बल्ल दुई दिन भएको छ। दसैँको टीका, जमरा र पारिवारिक भेटघाटको रमझमबाट विस्तारै दैनिकीमा फर्किरहेका नेपाली किसानहरूलाई यतिबेला मौसमको चिन्ताले सताउन थालेको छ। खेतमा पाकेर काट्न तयार भएको धानबाली भित्र्याउने समयमा भारी वर्षाको सम्भावना देखिएपछि किसानहरू चिन्तित बनेका छन्।
कतिपय खेतमा धान पहेँलिँदै पाक्न थालेको छ भने कतिपय खेतमा अझै धान हरियै छ। यस्तो अवस्थामा भारी वर्षा भएमा धानबालीमा क्षति पुग्न सक्ने चिन्ताले किसानहरूलाई पिरोलेको छ। पाकेको धान काटेर सुरक्षित ठाउँमा राख्नुपर्ने चटारो एकातिर छ भने हरियो धान पाक्न अझै समय लाग्ने भएकाले अर्कोतिर किसानहरू अन्योलमा छन्।
मुठी खाएर, वर्षा र हिलो नभनी खेतमा पसिना बगाएर लगाएको धानबाली किसानको वर्षभरिको मेहनत र परिवारको आशा हो। बीउ राख्नेदेखि रोपाइँ, गोडमेल र स्याहारसुसारसम्म अनेक दुःख सहेर हुर्काएको बाली भित्र्याउने समयमा मौसम प्रतिकूल हुने सम्भावनाले किसानहरूको मनमा चिन्ता थपिएको छ।
दसैँका बेला परिवारसँग खुसी साटासाट गरेका किसानहरू अब खेतबारीमा फर्किएर धान भित्र्याउने तयारीमा जुट्नुपर्ने अवस्था छ। तर, मौसम पूर्वानुमानमा भारी वर्षाको सम्भावना देखिएपछि पाकेको धान कसरी सुरक्षित गर्ने र अझै हरियो रहेको धानबालीलाई कसरी जोगाउने भन्ने प्रश्नले उनीहरूलाई सताउन थालेको छ।
नेपालको कृषि प्रणाली अझै पनि धेरै हदसम्म मौसममा निर्भर छ। समयमा पानी परे खेतीपातीका लागि वरदान बन्ने वर्षा बाली भित्र्याउने समयमा भने किसानका लागि चुनौती बन्न सक्छ। विशेषगरी धान काट्ने र सुकाउने समयमा लगातार वर्षा भएमा उत्पादनमा क्षति पुग्ने तथा भित्र्याइएको धानसमेत सुरक्षित राख्न कठिन हुन सक्छ।
यस्तो अवस्थामा किसानहरूले मौसमसम्बन्धी आधिकारिक सूचना नियमित रूपमा हेर्नुका साथै पाकेको धान सम्भव भएसम्म समयमै काट्ने, काटिएको धान सुरक्षित स्थानमा राख्ने र भिज्न नदिने व्यवस्था गर्नुपर्ने देखिन्छ। स्थानीय तह तथा सम्बन्धित निकायले पनि किसानलाई आवश्यक सूचना र सहयोग उपलब्ध गराउन सके सम्भावित क्षति न्यूनीकरणमा मद्दत पुग्न सक्छ।
दसैँको खुसी सेलाउन नपाउँदै किसानहरूलाई आफ्नो वर्षभरिको मेहनत जोगाउने चिन्ताले घेरेको छ। खेतमा कतै धान पहेँलिँदै पाकेको छ, कतै अझै हरियो छ। किसानका लागि अहिलेको सबैभन्दा ठूलो चाहना एउटै छ—मौसमले साथ देओस्, मेहनत खेर नजाओस् र वर्षभरिको पसिनाको फल सुरक्षित रूपमा घर भित्र्याउन पाइयोस्।
